Decyzja o przejściu dziecka na edukację domową może być podyktowana różnymi czynnikami, ale często jest to skutek trudnej sytuacji w szkole. Dzięki nauce w domu dziecko może uniknąć codziennego stresu, którego źródłem jest środowisko szkolne – inni uczniowie, nauczyciele, lekcje czy oceny. Wyjaśnijmy zatem, czym dokładnie jest edukacja domowa, jak skorzystać z tego rozwiązania i co daje dziecku, które doświadczyło problemów w szkole.
Co może być przyczyną przejścia na edukację domową?
Nauczanie domowe nie jest rozwiązaniem przeznaczonym wyłącznie dla dzieci mających problemy w szkole. Czasami rodziny przechodzą na edukację domową ze względu na częste podróże, innym razem jest to związane z absorbującymi pozaszkolnymi aktywnościami dziecka (np. trenowaniem sportu, nauką w szkole muzycznej). Niemniej trudne doświadczenia w szkole stanowią silną motywację do rezygnacji z tradycyjnej formy nauki. W szczególności mowa o takich przypadkach jak:
przemoc rówieśnicza: fizyczna, słowna, społeczna (np. wykluczenie z grupy), cyfrowa;
problemy z nawiązywaniem relacji koleżeńskich, brak przyjaciół;
zaburzenia lękowe (np. lęk separacyjny, fobia społeczna);
silna presja związana z wynikami w nauce i rywalizacją na oceny;
specyficzne zaburzenia umiejętności szkolnych (np. dysleksja, dyskalkulia);
niedostosowanie społeczne objawiające się m.in. agresją, notorycznym wagarowaniem, problemami w nauce;
dyskryminacja, np. na tle rasowym, religijnym, narodowościowym.
Warto mieć na uwadze, że w tego typu sytuacjach zagrożona jest nie tylko edukacja dziecka, ale również jego zdrowie i rozwój.
Na czym polega edukacja domowa?
Edukacja domowa to forma spełniania obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą. Wbrew nazwie nie musi to być koniecznie dom. Dziecko może uczyć się w dowolnym miejscu, więc jest to dobre rozwiązanie dla rodzin, które dużo podróżują lub często wyjeżdżają w związku z pracą. Odpowiedzialność za edukację ucznia spoczywa na rodzicach, którzy powinni zapewnić dziecku odpowiednie warunki do nauki oraz zobowiązują się, że uczeń będzie przystępował do egzaminów klasyfikacyjnych (rocznych i końcowych). Dziecko może uczyć się z rodzicami, opiekunami prawnymi lub innymi osobami wskazanymi przez rodziców lub opiekunów. Osoby uczące dziecko nie muszą mieć specjalnych kwalifikacji, więc z tej formy nauki może skorzystać w zasadzie każda rodzina, która spełnia wymogi formalne.
Czy edukacja domowa to jedyne rozwiązanie?
Problemy w szkole nie oznaczają, że dziecko musi przejść na domowe nauczanie – jest to tylko jedna z możliwości. Rodzice zazwyczaj w pierwszej kolejności szukają wsparcia u wychowawcy klasy lub dyrektora, a także konsultują się z poradnią psychologiczno-pedagogiczną. Czasami zapada decyzja o zmianie szkoły i okazuje się, że w nowym środowisku dziecku czuje się znacznie lepiej i nie doświadcza podobnych trudności. Jednak zdarza się również, że pomimo wsparcia ze strony rodziców i pomocy psychologicznej uczeń wciąż przeżywa silny stres i lęk przed powrotem do szkoły. W tej sytuacji edukacja domowa może okazać się najlepszym wyjściem, szczególnie jeśli takie rozwiązanie sugeruje psycholog dziecięcy lub pedagog.
Jak edukacja domowa pomaga uczniom po trudnych przejściach w szkole?
Dziecko doświadczające problemów w środowisku szkolnym często po prostu odmawia chodzenia do szkoły lub wagaruje. Może to skutkować nałożeniem na rodziców kary grzywny, a w skrajnych przypadkach skierowaniem sprawy do sądu rodzinnego. Stres związany ze szkołą może również objawiać się zaburzeniami somatyzacyjnymi, takimi jak bóle brzucha, biegunki, brak apetytu, a nawet kołatanie serca i duszności. Przejście na edukację domową może dziecku pomóc, ponieważ eliminuje główny stresor, jakim jest środowisko szkolne. Nie ma już rywalizacji na oceny, sprawdzianów i odpytywań przy tablicy, a także wymagających i surowych nauczycieli. Nauczanie domowe ogranicza również spontaniczny kontakt z rówieśnikami – od teraz to wyłącznie dziecko decyduje, z kim i kiedy chce się spotkać.
Edukacja domowa to także:
więcej wolnego czasu, który dziecko może przeznaczyć na odpoczynek, spotkania z przyjaciółmi i robienie tego, co lubi najbardziej;
brak czynników sprzyjających przebodźcowaniu: dzwonków na lekcje, hałasu, intensywnego oświetlenia, tłumów i ciągłych interakcji z innymi uczniami;
większy kontakt dziecka z rodzicami, co pozwala na lepsze monitorowanie samopoczucia i zachowania pociechy;
ograniczenie negatywnych zjawisk społecznych, takich jak np. odrzucenie przez grupę, przemoc rówieśnicza, tzw. złe towarzystwo.
Nauczanie domowe może pomóc wyeliminować lub w znacznym stopniu ograniczyć najczęstsze problemy w szkole, jednak ważne jest również, aby dziecko miało zaufanie do rodziców i czuło ich wsparcie w każdej sytuacji.
Jak przejść na edukację domową?
Przejście w tryb nauczania domowego wymaga uzyskania zgody dyrektora szkoły, do której dziecko dotychczas uczęszczało lub zostało właśnie zapisane. Należy w tym celu złożyć wniosek o zezwolenie na edukację domową. Czasami wzór wniosku można dostać w szkole, zwłaszcza jeśli jest to szkoła przyjazna edukacji domowej. Wniosek można również sformułować samodzielnie lub według jednego z wielu wzorów dostępnych w internecie. Do wniosku należy dołączyć:
oświadczenie rodziców o zapewnieniu dziecku odpowiednich warunków do realizacji podstawy programowej obowiązującej na danym etapie edukacji;
zobowiązanie, w którym należy napisać, że dziecko będzie przystępować do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych organizowanych przez szkołę.
Zobowiązanie dotyczące przystępowania do egzaminów nie jest wymagane w przypadku uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na umiarkowaną lub znaczną niepełnosprawność intelektualną.
Wniosek można złożyć zarówno przed rozpoczęciem roku szkolnego, jak i w jego trakcie. Należy jednak zrobić to przed ukończeniem przez ucznia 18. roku życia, ponieważ osoby pełnoletnie nie podlegają już obowiązkowi nauki.
Artykuł został zweryfikowany pod kątem merytorycznym przez lidera edukacji domowej w Polsce – Centrum Nauczania Domowego.